Adolescencja czyli dojrzewanie to okres kiedy w życiu młodego człowieka następuje wiele zmian. Między 11 a 22 rokiem życia, bo tak określa się pełny czas adolescencji, następują bardzo znaczące dla człowieka procesy. Początek to nagły wybuch rozwoju fizycznego, koniec to dorosłość. W pierwszym etapie organizm staje się nagle „maszyną”, w której intensywnie produkowane są hormony. Ciało zmienia się  z dziecięcego w coraz bardziej przypominające ciało dorosłego człowieka. Dziewczęta rozpoczynają miesiączkować, chłopcy doświadczają pierwszych wytrysków nasienia. Biologiczne zmiany powodują, że dokonuje się ważna reorganizacja psychiki. Dziecko musi ustosunkować się wewnętrznie do nowego obrazu własnego ciała. Dokonuje również zmian w obrębie relacji z rodzicami i rówieśnikami. Te wszystkie zmiany powodują wzrost intensywności i naporu impulsów popędowych: seksualnych i agresywnych. Wszystko to jest wewnętrznie trudne do przyjęcia. Powoduje dużo napięć, osłabia możliwości radzenia sobie z nowym sobą i nowymi sytuacjami. Zmiana jest również okresem pożegnań, strat tego co było dotychczas, z czym się żyło. Wszystko burzy dotychczasowy spokój stąd pojawia się poczucie zagrożenia, smutku a z drugiej strony buntu i przekory.

Jest to okres bezrefleksyjnego konfliktowania się z rodzicami i odreagowywania emocji w zachowaniu, np. trzaskaniu drzwiami, „pyskowaniu”, eksperymentowaniu z używkami, pisaniu wierszy, słuchaniu depresyjnej muzyki, itp. Następuje porzucenie zasad rodzicielskich i oparcie się głównie na grupie rówieśniczej. Młodzież nadal ma potrzebę miłości rodzicielskiej, ale wstydzi się ją okazywać. Podkreśla natomiast swoją niezależność, samowystarczalność. Tworzy się wówczas mniej lub bardziej burzliwy konflikt pokoleń. Pomimo trudu jaki on ze sobą niesie jest bardzo potrzebny i rozwojowy.

Cechy charakteryzujące nastolatka to: dochodzenie do podejmowania odpowiedzialności, wyolbrzymianie problemów, rozdrażnienie i zmienność nastrojów, niezadowolenie z siebie, nasilenie krytycyzmu wobec rodziców i dorosłych, przekora, podatność na sugestie grupy rówieśniczej, próby tworzenia par, burzliwość tych relacji.

Dorastające dziecko chciałoby mieć więcej wolności i zaufania. Chce być poważnie traktowane. Tymczasem rodzice, coraz więcej od niego wymagają, stosują więcej zakazów i obciążają nowymi obowiązkami. Dlatego rodzi się bunt. Będzie przybierał na sile, jeśli rodzic nie okaże dziecku zrozumienia. Nastoletnie dziecko czuje swoją odrębność i chce ją zaznaczyć. Zaczyna od tego, co najłatwiejsze. Odmienny ubiór, fryzura, kolczyk w nosie, tatuaż, mroczny wystrój pokoju itp. mają podkreślić jego indywidualność, zakomunikować oddzielenie się od rodziców. Wyglądem
i zachowaniem nastolatek krzyczy: „Hej, staję się dorosły! Nie widzisz?! Mam swoje zdanie, swoje potrzeby i problemy! W moim życiu dzieje się tak wiele, trudno mi sobie z tym wszystkim poradzić…”.

Sam bunt i kryzys jest normą a patologią raczej gdy się w niego nie wchodzi. Oznacza to bowiem, że nastolatek nie chce z jakiegoś powodu separować się od rodzicielskiego autorytetu. Separować oznacza początkowo odrzucić, dyskutować ze wszystkim co rodzic proponuje,  po to by później móc z tego czerpać i częściowo przyjąć jako swoje.

Sytuacje, które powinny rodzica zaniepokoić i skierować z nastolatkiem do specjalisty to:

– nasilone myśli, próby samobójcze ( np. samookaleczenia na rękach, nogach, połykanie leków)

– odmowa pójścia do szkoły o podłożu lękowym

– znacznie obniżony stan emocjonalny (depresyjność jest częścią dojrzewania)

– natręctwa (powtarzające się rytuały, np. mycie rąk)

– tiki (np. mrużenie oczu, pokasływanie)

– problemy z jedzeniem

– problemy ze snem

– trudne do wyjaśnienia skargi somatyczne (np. bóle brzucha, bóle głowy).

Wskazówki dla rodziców w postepowaniu z dojrzewającym dzieckiem:

• Najpierw wysłuchaj. Pozwól mu przedstawić swój punkt widzenia.

• Nie przerywaj komentarzami. Zadawaj pytania. Jeśli widzisz, że dziecko ma problem z odpowiedzią, nie nalegaj. Może za kilka minut będzie gotowe ci odpowiedzieć.

• Nie musisz się zgadzać z tym, co nastolatek mówi oraz ze sposobem w jaki się wyraża. Nie należy ulegać wszystkim jego prośbom i naciskom. Nie pozwól, by tobą manipulował. Ale pamiętaj o argumentach. „Nie bo nie” – nie uspokaja, nie daje nastolatkowi możliwości zrozumienia twojej perspektywy.

• Daj sobie czas na to by wyciszyć w sobie emocje i staraj się rozmawiać spokojnie. „Rozumiem cię, ale…”, „Podobają mi się twoje argumenty, jednak nie mogę się zgodzić”,„Teraz nie, może za rok”.

• Jeśli czegoś dziecku zabraniasz, uzasadnij dlaczego. „Martwię się o ciebie”. Dziecko poczuje, że się o nie troszczysz. Spróbujcie wypracować jakiś kompromis.

• Zadziw trochę swoje dorastające dziecko. Potraktuj problem z humorem. Rozładuj napięcie, niech dziecko wie, że ma fajnego rodzica.

• Nie wygłaszaj wykładów ani nie zwracaj się jak do malucha. Traktuj dziecko jak partnera. Tłumacz w sposób prosty, zrozumiały.

• Rozsądnie ustalaj granice i bądź konsekwentny. Ramy nastolatkowi pomagają, chociaż on będzie na pewno próbował je zniszczyć. Tak ustalaj granice wolności, by mieć możliwość je poszerzać.

• Rozmawiaj i dziel się swoimi doświadczenia, emocjami z inny rodzicami nastolatków. „Przewietrzenie głowy” pomoże nabrać Ci dystansu.

• W razie trudności, braku sił czy wątpliwości nie wahaj  skonsultować się  ze specjalistą.