W rodzinach zastępczych umieszcza się dzieci, których rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub gdy władza ta została im ograniczona Jest to, więc forma pomocy dziecku w przypadku niemożności zapewnienia mu opieki i wychowania przez rodziców biologicznych. Niewątpliwie sytuacja życiowa dzieci umieszczanych w rodzinach zastępczych (czy to rodzinnych czy instytucjonalnych) jest dużo mniej korzystna od sytuacji dziecka wychowującego się w rodzinie własnej. Często dzieci zanim trafią do rodzin zastępczych doświadczają różnych sytuacji traumatycznych (brak akceptacji rodziców, awantury, uzależnienie jednego bądź obojga rodziców, porzucenie rodziny przez jednego z rodziców itp.). Wszystkie wymienione powyżej sytuacje powodują u dzieci wiele psychicznych obciążeń.

Podstawowym problemem wydaje się brak poczucia bezpieczeństwa wynikający głównie z sytuacji rodzinnej, ale także z powodu zerwania poprzednich kontaktów. Wspomnienie rodziców, dalszej rodziny tkwi mocno w świadomości podopiecznych rodziców zastępczych. Dom rodzinny jest miejscem, za którym dzieci tęsknią i chcą do niego wrócić. Wypierają złe wspomnienia, idealizują rodziców i czekają na nich. To rozdarcie między domem a nowymi opiekunami wywołuje w dzieciach ogromny konflikt lojalności, z którym trudno sobie poradzić. Z jednej, bowiem strony mają świadomość rodziców, z drugiej muszą podporządkować się osobom sprawującym nad nimi pieczę.

Dodatkowo dzieci umieszczane w rodzinach zastępczych mają duże poczucie tymczasowości swojego losu. Traktują pobyt w nich jako sytuację do wyjaśnienia, żyją w ciągłym przekonaniu, że wrócą „do siebie.” Konsekwencją tego poczucia tymczasowości są trudności w aklimatyzacji do nowych warunków i wymagań stawianych im przez nowych opiekunów. Dzieci pozbawione biologicznej rodziny mają silne poczucie „bycia innym” wobec kolegów, z którymi stykają się na zewnątrz – np. w szkole. Poczucie odrębności łączy się z poczuciem niższej wartości i napiętnowania. To z kolei pogłębia lęk przed światem, skłania je do zamykania się w sobie, budzi nieufność a nierzadko wrogość wobec otoczenia. W konsekwencji większość podopiecznych ma problemy z nawiązywaniem relacji emocjonalnych i społecznych.

Niełatwo jest również opiekunom zastępczym. Na wiele trudnych emocji opiekunów wpływ mają głównie relacje z dziećmi. Bycie opiekunem zastępczym jest obciążające emocjonalnie oraz fizycznie. Trudności emocjonalne i społeczne dzieci rzadko pozwalają wychowawcom na czerpanie głębokiej satysfakcji i obserwację krótkotrwałych efektów swojej pracy. To wzmaga poczucie bezradności, bezsilności, co może w konsekwencji zniechęcać do angażowania się. Częstą sytuacją jest też ambiwalencja – opiekunowie z jednej strony mają świadomość trudnych dotychczasowych doświadczeń swoich wychowanków i w związku z tym chcą im zapewnić warunki lepsze od tych, które miały w rodzinach biologicznych. Z drugiej jednak strony trudności emocjonalne, z którymi trafiają do rodzin podopieczni są często dla opiekunów dużym wyzwaniem. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że mimo powoływania placówek wsparcia pieczy zastępczej nadal brakuje wystarczającego systemu wsparcia i „zaplecza” dającego rodzicom zastępczym skuteczne narzędzia do realizowania ich roli. Jest to niewątpliwie ważna kwestia przy planowaniu polityki społecznej na szczeblu państwowym i samorządowym.