Co takiego się dzieje w psychoterapii, że dzięki rozmowie następuje wyleczenie z nerwicy, depresji i innych zaburzeń? Jak zrozumieć to, że inne spotkania nie mają takiej mocy? Przecież ludzie ciągle rozmawiają, a jednak ich problemy nie znikają nawet, jeśli mają zaufanych przyjaciół lub troskliwą rodzinę, z którymi mogą dyskutować o swoich trudnościach lub dolegliwościach…

Zacznijmy od tego, że psychoterapia nie jest zwykłą rozmową. Różni się od naszych codziennych konwersacji i spotkań w wielu zasadniczych kwestiach. Po pierwsze, chodzi o rozmówcę i relację z nim. Psychoterapeuta jest osobą, która przez wiele lat przygotowuje się do prowadzenia profesjonalnego terapeutycznego dialogu, który umożliwia leczenie problemów psychofizycznych i wspomaganie rozwoju. Poza tym psychoterapia jest nazywana procesem, ponieważ są to spotkania cykliczne i systematyczne, które przebiegają w określonych warunkach i w ciągu wielu miesięcy, a nawet lat. Już te dwa aspekty dają nam wyjaśnienie zasadniczej różnicy pomiędzy rozmową towarzyską a terapeutyczną.
Po drugie, psychoterapia jest cyklem spotkań, które oprócz rozmowy mają takie walory leczące jak: poczucie bezpieczeństwa i szacunku, zaufanie do osoby i kompetencji terapeuty, stałe miejsce i czas, długotrwałość kontaktu terapeutycznego, skoncentrowanie uwagi na pacjencie, nieingerowanie terapeuty w decyzje pacjenta, nieudzielanie pacjentowi rad, ograniczenie spotkań w czasie, specyficzne metody stosowane przez terapeutę w rozmowie, np. psychodynamiczne, poznawczo-behawioralne, humanistyczne i in. Rozmowa jest jednym z wielu leczących czynników działających w psychoterapii.

Wracając do właściwości samej rozmowy, bardzo istotne jest to, że odbywa się ona w atmosferze zaufania i zaangażowania. Psychoterapeuta jest uważny i skupiony na sprawach pacjenta, poznaje jego wewnętrzny świat przeżyć i stara się zrozumieć go w jego obecnej sytuacji. Bierze przy tym pod uwagę przeszłe doświadczenia, w tym rozwój psychofizyczny i społeczny, mechanizmy psychologiczne dominujące w przeżywaniu, myśleniu, zachowaniu oraz ich funkcjonalność itp.

Takie zjawiska nie zachodzą w zwykłych rozmowach, z najbardziej nawet zaufanymi przyjaciółmi lub rodziną. Poza tym w prywatnych kontaktach konieczna jest wzajemność, bo jeśli stają się jednostronne, to nie dają satysfakcji. Natomiast w psychoterapii z założenia uwaga koncentruje się na kwestiach ważnych dla pacjenta, a psychoterapeuta nie może angażować pacjenta w swoje prywatne sprawy.

W czasach ciągłego pośpiechu i braku czasu dla najbliższych i dla siebie samych doświadczenie pełnej uwagi i szacunku w ciągu sesji ma ogromne znaczenie terapeutyczne. To jest czas na spotkanie nie tylko z terapeutą, ale przede wszystkim pacjenta z samym sobą. Tematy w psychoterapii są kluczowe dla pacjenta i jego przeżywania siebie i świata. W czasie codziennych rozmów zazwyczaj pomijamy tematy istotne, trudne, kontrowersyjne lub szczególnie emocjonujące. Pojawiające się czasami dyskusje o sprawach np. przykrych, trudnych do zmiany, kłopotliwych, bywają przepełnione emocjami, co powoduje, że trudno zachować jasność widzenia i wyciągnięcie wniosków. W psychoterapii jest przestrzeń na bezpieczne i swobodne doświadczanie siebie w relacji z samym sobą i psychoterapeutą, rozmawianie na każdy temat i przeżywanie różnych emocji.

Opisane powyżej niektóre z wielu aspektów rozmów psychoterapeutycznych wyjaśniają, że nie są one ani magiczną, ani tym bardziej hochsztaplerską sztuczką tylko, że dzięki systematyczności, autentyczności i obecności uważnego psychoterapeuty wpływają pozytywnie na przeżywanie i zachowanie pacjenta. Relacja psychoterapeutyczna oparta na wzajemnym zaufaniu i współpracy jest dla większości pacjentów jednym z najważniejszych doświadczeń w ciągu życia.