Psychoza to nie koniec świata… Co robić, gdy bliska osoba choruje psychicznie?

 

Czym jest choroba psychiczna?

O chorobie psychicznej możemy mówić wtedy, gdy ktoś traci w jakimś zakresie poczucie realności, a błędne rozumienie świata w okresie choroby nie poddaje się korekcie. Jest to proces chorobowy, który spowodowany jest najprawdopodobniej zaburzeniami biochemicznymi w mózgu, choć nie jest to kwestia wyjaśniona. Przejawia się objawami psychotycznymi, np. urojeniami, halucynacjami, a także innymi, np. niepokojem, bezsennością, napięciem psychicznym, itp. Nie ulega wątpliwości, że każda osoba przeżywa chorobę w niepowtarzalny sposób. Z tymi dolegliwościami żyje się dalej, czasami pojawia się tylko jeden rzut choroby, czasami następują nawroty, u każdego może to wyglądać inaczej.

Wiedza i pozbycie się uprzedzeń

Psychoza to bardzo trudne doświadczenie, zarówno dla chorujących, jaki i dla ich rodzin. Ażeby poradzić sobie ze świadomością choroby psychicznej u kogoś bliskiego, dobrze jest systematycznie korzystać z profesjonalnego wsparcia. Rozmawiać jak najczęściej z lekarzem, psychologiem, terapeutą rodzinnym, pielęgniarką, ażeby zyskać jak największą wiedzę i pozbyć się silnych lęków i uprzedzeń. Uzyskać wsparcie w sytuacji rodzinnego kryzysu, który nieuchronnie powoduje choroba kogoś bliskiego w rodzinie. Można korzystać z bogatej oferty książkowej i licznych materiałów w internecie. Choroby psychiczne można i należy leczyć, by zmniejszyć cierpienie chorych i ich bliskich.

Wielu osobom trudno zrozumieć, na czym polega i skąd się bierze choroba psychiczna. Najczęściej wywołuje ona w rodzinie dużo przykrych odczuć, takich jak lęk, niechęć, wstyd, przerażenie, niedowierzanie. Jak to możliwe, że bardzo zdolny student prawa pewnego dnia chowa się w ciemnym pokoju i nie wychodzi z niego przez miesiąc, bo jest przekonany, że niszczą go agenci obcego wywiadu, a na jego życie przygotowany jest spisek, albo, że studentka psychologii, wzywa pomocy, bo czuje, że topi się w żabim skrzeku, a wszędzie dookoła są wielkie ropuchy… Pomocy!

Z psychozy można się wyleczyć

Jak zrozumieć to, że inteligentni i dobrze radzący sobie ludzie nagle doświadczają psychozy? Jest to trudne do pojęcia i do zaakceptowania zwłaszcza dla tych rodzin, które widzą swoje dzieci, jako utalentowane, mądre i dobrze się zapowiadające, a choroba zaburza proces rozwoju i realizacji planów. Najczęściej jest tak, że u osób mających problemy psychotyczne inteligencja pozostaje niezaburzona. Dlatego rodzina niekiedy ulega wrażeniu, że choroba minęła albo że diagnoza była błędna.

Może być tak, że ktoś doświadczy tyko jednego epizodu chorobowego w ciągu całego życia, a u kogoś innego po okresie remisji pojawi się kolejny okres choroby, a u jeszcze innej osoby objawy będą się utrzymywały chronicznie. Trudno to przewidzieć, dlatego lekarze zalecają długoterminową farmakoterapię, która chroni przed ewentualnymi nawrotami choroby. Nowoczesne leki pozwalają na dobre funkcjonowanie, przy minimalnych skutkach ubocznych. A psychoterapia pomaga w radzeniu sobie z objawami choroby, w poznawaniu siebie, w ćwiczeniu umiejętności społecznych. Natomiast rodzina może udzielać rozsądnego, adekwatnego do sytuacji wsparcia emocjonalnego, finansowego, dotyczącego zadań społecznych itd.

Wskazówki dla rodziny i przyjaciół:

  • Poszukajcie profesjonalnego wsparcia dla siebie, ażeby dowiedzieć o chorobie jak najwięcej i być świadomymi swojej roli w zdrowieniu;
  • Korzystajcie z innych źródeł wiedzy o chorobie, takich jak książki, filmy, rozmowy w grupach wsparcia dla rodzin osób chorujących psychicznie;
  • Nie unikajcie tematów związanych w chorobą psychiczną, nie zaprzeczajcie i nie bagatelizujcie kwestii związanych z leczeniem (np. ze stałą koniecznością brania przez chorego leków przeciwpsychotycznych i pozostawania pod opieką lekarza psychiatry);
  • Osoba, która doświadczyła lub doświadcza stanów psychotycznych potrzebuje przede wszystkim pomocy lekarskiej, wsparcia ze strony osób bliskich i znajomych, a także zwyczajnych kontaktów społecznych;
  • Zachęcajcie chorego do leczenia, oferujcie swoją pomoc, wsparcie, szukajcie realistycznych rozwiązań;
  • Niektóre osoby chore psychicznie mogą całkiem sprawnie funkcjonować rodzinnie, społecznie i zawodowo, jeśli się leczą farmakologicznie i psychoterapeutycznie;
  • Zachowujcie się wobec chorego kulturalnie, z szacunkiem, oddzielajcie zachowania chorobowe od zdrowych;
  • Nie miejcie choremu za złe, że jest chory; nie obrażajcie się, nie wypominajcie złych zachowań z czasu nasilenia objawów;
  • Jeśli osoba chora zachowuje się agresywnie, stosuje wobec kogoś przemoc psychiczną lub fizyczną, nie chce przyjmować leków, powiadomcie o tym jak najszybciej prowadzącego lekarza psychiatrę lub odpowiednią instytucję pomocową, a jeśli to konieczne wezwijcie Pogotowie Ratunkowe, z uwagi na możliwość zagrożenia zdrowia i życia chorego lub innych osób; chory uzyska odpowiednią pomoc psychiatryczną w szpitalu;
  • Traktujcie chorego ze współczuciem, ale bez pobłażania;
  • Uczcie się, jak być razem, ponieważ gotowe scenariusze się nie sprawdzą…

Materiały psychoedukacyjne dla rodzin i osób chorujących:

Jak rozpoznać chorobę psychiczną? -www.synapsis.pl

Rodzina wobec choroby psychicznej –  www.psychiatria.pl

Co robić, gdy osoba chora psychicznie nie chce się leczyć? – www.synapsis.pl

Wskazówki pomagające w dostosowaniu się do sytuacji –  www.drogadosiebie.pl

Przyjazny świat (broszura edukacyjna dla rodzin) – www.fim.org.pl

Lista książek beletrystycznych dotyczących chorób psychicznych –  www.ities.pl

Możesz pomóc. Poradnik dla rodzin pacjentów chorych na schizofrenię i zaburzenia schizotypowe.” – Bogdan de Barbaro, Krystyna Ostoja-Zawadzka, Andrzej Cechnicki

Agnieszka Marcisz

psycholog, terapeuta rodzin, psychoterapeuta

Stowarzyszenie Psychoterapii PoRozumienie

Kielce, marzec 2017 r.