Gdy po raz pierwszy w życiu stajesz twarzą w twarz z trudnościami, które najogólniej ujmując można opisać jako „problemy z psychiką” (czy to swoimi czy kogoś z bliskich) i po chwili zastanowienia dochodzisz do wniosku, że warto w tej sytuacji zasięgnąć porady specjalisty – możesz poczuć się zagubiony. Do kogo się udać? Psycholog, psychiatra, psychoterapeuta?  Według powszechnej wiedzy każdy z nich zajmuje się pomocą ludziom. W czym tkwi różnica?

Psycholog – to specjalista, który ukończył studia w zakresie psychologii (minimum na poziomie studiów magisterskich), a więc w ich ramach zgłębiał wiedzę na temat ludzkiej psychiki – emocji, motywacji, osobowości. Poznawał najważniejsze koncepcje psychologiczne, kształcił się w temacie inteligencji i procesów poznawczych (takich, jak pamięć i uwaga), z całą pewnością uczył się także używać wszelkiego rodzaju testów psychologicznych, które pozwalają oceniać różne aspekty funkcjonowania człowieka.
Co może psycholog? Może zajmować się szeroko pojętą pomocą (poradnictwo, interwencja kryzysowa, psychoedukacja, wsparcie w różnego rodzaju trudnościach, np. wychowawczych, rodzinnych) oraz diagnozą psychologiczną (a więc wydawanie orzeczeń, opinii). Często psycholog zawęża swoją specjalizację i zajmuje się jedynie wybraną grupą osób (np. psycholog dziecięcy). Warto zgłosić się do psychologa, gdy nie radzisz sobie z aktualną sytuacją życiową, czujesz się przeciążony trudnościami życia codziennego, jesteś zestresowany, masz problemy w relacjach z ludźmi.

Psychiatra  jest lekarzem, a więc ukończył studia na wydziale lekarskim a następnie zrobił specjalizację z psychiatrii. Dysponuje on ogólną wiedzą na temat ludzkiego organizmu oraz szczegółową – na temat psychiki. Patrzy na nią przez pryzmat funkcjonowania mózgu, układu nerwowego i neuroprzekaźników. Zna i działa w oparciu o klasyfikację chorób i zaburzeń psychicznych, porusza się w temacie ich przyczyn i możliwości leczenia. Stawiając diagnozę może nie tylko nazwać dane zaburzenie, ale także zasugerować branie leków i je przepisać (to tak zwana farmakoterapia). Od psychiatry, jako od lekarza – można też otrzymać zwolnienie lekarskie.
Z czym do psychiatry? Przede wszystkim z zaburzeniami o dużym natężeniu (ciężka depresja), nagłym początku, dającymi niepokojące objawy (takie jak zaburzenia świadomości, omamy, halucynacje). Warto też zasięgnąć porady psychiatry w przypadku myśli lub zamiarów samobójczych.

Psychoterapeuta – to najczęściej osoba, która jest psychologiem, psychiatrą lub ukończyła studia na kierunku związanym z działalnością pomocową (typu pedagogika) i dodatkowo wyszkoliła się na kursie psychoterapii (zwykle trwającym cztery lub pięć lat). W jego trakcie zdobywała wiedzę na temat psychoterapii, czyli leczenia ludzkiej psychiki przez rozmowę. Potrafi nazwać trudności, z jakimi przychodzi do niej klient i w razie potrzeby może zaproponować uczestnictwo w procesie psychoterapii, który ma na celu poprawę funkcjonowania człowieka w zakresie jego emocji czy zachowań. Psychoterapeuta może prowadzić psychoterapię indywidualną, grupową, rodzinną czy małżeńską (również w zależności od zdobytych kompetencji). Szkoły kształcące psychoterapeutów koncentrują się zwykle na przekazaniu wiedzy w ramach określonego nurtu – poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, psychoanalitycznego, systemowej terapii rodzin i innych. Różnice tkwią w sposobach rozumienia kształtowania się problemów psychicznych i używaniu różnych metod ich leczenia. Wybierając psychoterapeutę nie musisz znać i rozumieć tych nurtów – ich nazwa mówi jedynie o sposobie pracy psychoterapeuty a nie o rodzaju trudności, w jakich potrafi on pomóc – kompetencje osób ze skończoną szkołą psychoterapii są do siebie zbliżone.
Kiedy do psychoterapeuty? Przede wszystkim wtedy, gdy Twoje problemy zdają się towarzyszyć Ci od dłuższego czasu, odnosisz wrażenie, że popełniasz wciąż te same błędy lub trudno Ci uwolnić się od bolesnych wspomnień z przeszłości. Psychoterapia może pomóc Ci także, gdy potrzebujesz zmian w swoim życiu, chcesz lepiej zrozumieć siebie i pójść do przodu w szeroko rozumianym samorozwoju.

Może się zdarzyć, że pomimo powyższych wyjaśnień nadal nie masz stuprocentowej pewności, gdzie się zgłosić. Nie jest to powód do zmartwienia – podstawową pomoc w zakresie trudności psychicznych uzyskasz u każdego z tych specjalistów, a w razie potrzeby – pokierują Cię oni dalej.

Z pomocy psychologa, psychiatry i psychoterapeuty można skorzystać nieodpłatnie – np. w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (wtedy do psychiatry zgłaszamy się bez skierowania, natomiast do psychologa i psychoterapeuty musimy mieć skierowanie – od psychiatry lub lekarza pierwszego kontaktu) lub placówek pomocowych świadczących bezpłatną pomoc na terenie danej miejscowości (często w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie/Społecznej, Ośrodku Interwencji Kryzysowej, Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej itp. – do nich nie trzeba mieć skierowań).
Można także skorzystać z takiej pomocy odpłatnie – w gabinecie prywatnym (wtedy również nie trzeba mieć skierowania). W takiej sytuacji warto zasięgnąć języka i popytać o polecanych specjalistów w swojej okolicy oraz poszukać informacji na temat ich kwalifikacji do wykonywania zawodu.